I. Wat kun je met geschiedenis?
Geschiedenis in het wetenschappelijk onderwijs is, zoals de term 'wetenschappelijk onderwijs' al suggereert, geen beroepsonderwijs. Je 'wordt' niets met geschiedenis, behalve historicus. Helaas is het geen beschermde titel, dus zelfs dat 'ben' je niet. Leraar geschiedenis/maatschappijleer ligt voor de hand, maar de ambtenarij en de politiek (Balkenende, Rutte en Verhagen hebben allen geschiedenis gestudeerd, Pechtold is zelfs een kunsthistoricus) zijn 'domeinen' waar je vaak historici tegenkomt. Historici zijn echter overal te vinden, juist omdat de vaardigheden van een academisch geschoolde historicus zo multifunctioneel zijn.
Tijdens je studie krijg je te maken met inzichten uit veel andere disciplines. Welke inzichten dit zijn is gedeeltelijk afhankelijk van je eigen invulling van de studie, maar inzichten, concepten en jargon uit onder andere de psychologie, economie, sociologie, anthropologie, communicatiewetenschappen en filosofie komen allemaal aan bod. Een brede basis van algemene en historische kennis, gepaard met een sterke nadruk op kritische analyse maakt van geschiedenis een brede, maar ook zeer gerichte studie. Wat je na een studie geschiedenis zal gaan doen zal voornamelijk afhangen van je eigen kwaliteiten, je interesses en je ambities.
II. Wat is geschiedenis?
Dit is een moeilijke vraag om te beantwoorden, voornamelijk omdat er bibliotheken zijn volgeschreven over dit onderwerp! Als we de nuance even laten voor wat het is -een historische doodzonde- zou je kunnen zeggen dat geschiedenis voornamelijk over twee dingen gaat. Ten eerste over wat er zich min of meer feitelijk in het verleden heeft afgespeeld. Dit is geschiedenis zoals je haar in de meeste geschiedenisboekjes tegenkomt. Ten tweede onderzoeken historici wat geschiedenis nu eigenlijk is. Hieronder valt zowel historiografie (de geschiedenis van de geschiedenis), als mede ook een meer filosofisch concept van geschiedenis. Bestaat 'het verleden' wel? Zo ja, hoe bestaat ze? Wat is historische kennis? Hoe is geschiedschrijving geconstrueerd? Et cetera ad infinitum. Dit soort vragen zijn lastig te beantwoorden, maar niet minder interessant en relevant!
III. Wat heb je aan geschiedenis?
'Geschiedenis gaat over dode mensen. Wat heb je daar nou aan?' Dit is een retorische vraag die mij meerdere malen is gesteld. Ze is retorisch omdat de vraagsteller het antwoord, de eigen mening, al in de vraag heeft besloten. Geschiedenis gaat over dode mensen (Napoleon, Hitler, Julius Caesar) en over dode 'dingen' (het Romeinse rijk, de Slag bij Nieuwpoort, de Franse Revolutie). Mis! Geschiedenis is overal en altijd aanwezig. Elk gebouw, elke wet, elke institutie die je vandaag de dag ziet is in het verleden 'gemaakt'. Taal, politieke verhoudingen, ideeën, ideologieën, alles heeft haar wortels in het verleden. Dit feit impliceert echter ook dat de problemen van morgen in het verleden zullen zijn gegrondvest. Het aloude en bekende adagium dat je het heden alleen kunt begrijpen door het verleden te kennen gaat dan ook op. Het Nederlandse politieke systeem, de symbolische betekenis van de Dam in Amsterdam, de rituelen van je (studie)vereniging, de opkomst van FC Barcelona als de dominante voetbalploeg, dit alles is niet te begrijpen als je niet weet hoe het is ontstaan. Veel van deze kennis hoef je niet volledig bewust of 'volledig' te kennen, maar de achterliggende kennis is wel degelijk van historische aard:
"FC Barcelona is de beste voetbalploeg, want ze hebben de afgelopen jaren enorm veel prijzen gewonnen. De basis van het huidige succes ligt in de jeugdopleiding van Barcelona. De jeugdopleiding werkt op basis van de ideeën van Johan Cruijff, een van de beste voetballers ooit, die zich altijd heeft sterk gemaakt voor verzorgd, dominant, technisch en aanvallend voetbal. Voetbal zoals hij datzelf ook speelde in de jaren '70 met Ajax en het Nederlands elftal, toen het zogenaamde 'Totaalvoetbal' de sport domineerde."
Dit is een verhaaltje wat niemand, behalve misschien wat zure supporters van Real Madrid, echt in twijfel zal trekken. Het maakt ook gelijk duidelijk hoe afhankelijk wij zijn van het verleden voor ons begrip van het verleden. Het verleden levert contrast en context. De claim dat FC Barcelona de beste voetbalploeg is heeft weinig waarde zonder een kwalificatie. De kwalificatie is in dit geval in het (recente) verleden te vinden. Dat de huidige basis in de jeugdopleiding ligt impliceert ook al een temporeel denken.
Niet alles is liefde, maar alles is wel geschiedenis!
Dit zijn toch wel de meest belangrijke vragen. Genoeg leesvoer voor deze prachtige zonnige dag, niet? Voor meer vragen over geschiedenis kun je mailen naar guidovanthaar [at] live [punt] nl, of voeg me toe en spreek me aan op twitter.
