Een poging om een vluchtig idee in blijvende woorden te zetten

Eens in de zoveel tijd kijk ik weer eens op deze blog met de ambitie om er een stukje uit te persen. Vage ideeën die me toezingen aan de grenzen van mijn waarneming zwijgen het moment dat ik ze op papier wil zetten, ze spatten als een zeepbel uiteen. Schrijven voor een onderzoek, een paper of een essay lukt me beter. Het systematisch in woorden uitdrukken van een idee of een onderzoek vind ik prettiger, makkelijker dan een treffend stukje schrijven voor dit 'laatste oordeel'.

Een bijkomend punt is dat ik, sinds de eerste incarnatie van deze weblog, veel minder ben gaan oordelen. De puberale/adolescente neigingen om tegen het establishment te schoppen, of om onzinnige dingen af te kraken is met de jaren verdwenen.

De Britse dichter/rapper Scroobius Pip brengt het, als dichter/rapper, treffender onder woorden dan ik als (cultuur)historicus/geschiedtheoreticus in opleiding. In het nummer 'Broken Promise' - een nummer dat, om tegendraads dan toch weer te oordelen, een beetje melodramatisch is - spreekt de man wijze woorden:

"You've lost both that loving and that loathing feeling
Turns out, hell does have a bottom. And heaven, a ceiling
Both love and hate become opaque in time's wake
A face that once summoned rage now summons nothing
Whether it's emotions tethered, nerve endings severed
Or just the outlook you acquire when you're a little more weathered
Remaining conscious of this all, and in a way, feeling above it."

En zo is het maar net. Wat betreft het publiceren van meer vakinhoudelijke updates; ik ben mijn eigen criticaster. Het leeuwendeel is a) te slecht om op het internet te dumpen en b) erg saai om te lezen voor de leekzer.

Tijd voor bezinning.

Post scriptum. Opeens een idee voor een blogje. Nu nog de passende eeuwige taal vinden.

Wat gebrabbel over Feyenoord

Ik ben altijd sceptisch geweest ten opzichte van Mario Been (wie?). Zijn flauwe "volkse" grapjes en zijn constante huilie huilie en slappe excuusjes over waarom zijn team niet presteerde deden mij regelmatig de ogen rollen. Dat gezegd, ik was ook sceptisch over de nieuwe roerganger; treinspotter en glory hound Ronald Koeman. Koeman, was dat niet de man die het in een ver verleden leuk deed bij Vitesse, om vervolgens bij elke andere club te parasiteren op het succes van anderen?1 Na het eerste regime van Bert van Marwijk begon de operationele/sportieve neergang. Ruud Gullit, Erwin Koeman, Van Marwijk nogmaals, Verbeek, en dus Been. Het zelfvertrouwen bij ondergetekende was na de regimes van Verbeek en Been tot een dieptepunt gezakt. Feyenoord, een leuk team maar gedwongen tot een rol in de marge, een gevallen grootmacht waarbij zelfs het utopische Heilige-Land-net-voorbij-de-horizon een illusie bleek.

Maar de komst van Van Geel/Koeman heeft, en ik gebruik het woord voorzichtig, een revolutie veroorzaakt, met als gevolg dat zelfs de druk op Feyenoords' dagelijks bestuur (ik noem een Gudde) af is genomen. Van Geel, naar mijn idee een van de weinige "technische directeuren" in Nederland die ook daadwerkelijk een meerwaarde is, heeft goede zaken gedaan met de verkoop van Fer en Wijnaldum, en de komst van onder andere Guidetti en Bakkal. Op Koemans conto komt de sprankelende ontwikkeling van een Clasie en de terugkeer van El Ahmadi.

Het heeft gezorgd voor een frisse wind, en de wisselwerking tussen 'het Legioen' en 'De Club' is weer gezond. Na jaren van pessimisme, hoop en gebroken dromen weet de club weer waar het staat: in het bovenste kwart van de ranglijst, met op het veld een elftal vol met 'eigen jongens' en enkele slimme aanwinsten dat (doorgaans) kan meedoen met de besten, maar (nog) niet meer dan dat. Naar mijn idee ligt daar ook de grote winst van Koeman; de man blijft zicht houden op de beperkingen van dit elftal. Hij komt over als iemand die weet dat geen enkele 'potentiële winnaar' ooit gewonnen heeft.2 Voor dit Feyenoord is het enige dat telt de volgende wedstrijd. Kijken naar de ranglijst doen 'we' maar aan het einde van het seizoen.

Vandaag dus de wedstrijd tegen Groningen. We kunnen winnen, we kunnen verliezen. Groningen is een lastige tegenstander, een team niet heel verschillend van dit Feyenoord. Ze kunnen glorieus van iedereen winnen, en op net zulk markante wijze van iedereen verliezen. In ieder geval is Groningen, ondanks hun achterstand op Feyenoord van 9 punten, een directe rivaal. We mogen verliezen, maar we moeten winnen.

We zullen zien wat er gebeurd.

1. Dat is de gemaakte herinnering, een onderwerp voor een andere dag. Saillant detail, Koeman is de laatste trainer van Ajax (ik weiger mee te doen aan deze 010/020 onzin, we zijn beschaafde lieden.) die het langer dan anderhalf jaar wist vol te houden in de ArenA.
2. Want zodra je kampioen wordt, ben je geen 'potentiële winnaar' meer. Vergelijk hoe 'kroonprinsen van het ....-gilde' nooit iets hebben gewonnen.

Drie vragen en antwoorden over geschiedenis

Om de illusie te creëren dat deze weblog ook over serieuzere dingen gaat dan slechte satire en flauwe grappen, aldus hierbij een drietal vragen en antwoorden. Al deze vragen zijn ooit daadwerkelijk aan mij gesteld. De antwoorden zijn oprecht.

I. Wat kun je met geschiedenis?
Geschiedenis in het wetenschappelijk onderwijs is, zoals de term 'wetenschappelijk onderwijs' al suggereert, geen beroepsonderwijs. Je 'wordt' niets met geschiedenis, behalve historicus. Helaas is het geen beschermde titel, dus zelfs dat 'ben' je niet. Leraar geschiedenis/maatschappijleer ligt voor de hand, maar de ambtenarij en de politiek (Balkenende, Rutte en Verhagen hebben allen geschiedenis gestudeerd, Pechtold is zelfs een kunsthistoricus) zijn 'domeinen' waar je vaak historici tegenkomt. Historici zijn echter overal te vinden, juist omdat de vaardigheden van een academisch geschoolde historicus zo multifunctioneel zijn.

Tijdens je studie krijg je te maken met inzichten uit veel andere disciplines. Welke inzichten dit zijn is gedeeltelijk afhankelijk van je eigen invulling van de studie, maar inzichten, concepten en jargon uit onder andere de psychologie, economie, sociologie, anthropologie, communicatiewetenschappen en filosofie komen allemaal aan bod. Een brede basis van algemene en historische kennis, gepaard met een sterke nadruk op kritische analyse maakt van geschiedenis een brede, maar ook zeer gerichte studie. Wat je na een studie geschiedenis zal gaan doen zal voornamelijk afhangen van je eigen kwaliteiten, je interesses en je ambities.


II. Wat is geschiedenis?
Dit is een moeilijke vraag om te beantwoorden, voornamelijk omdat er bibliotheken zijn volgeschreven over dit onderwerp! Als we de nuance even laten voor wat het is -een historische doodzonde- zou je kunnen zeggen dat geschiedenis voornamelijk over twee dingen gaat. Ten eerste over wat er zich min of meer feitelijk in het verleden heeft afgespeeld. Dit is geschiedenis zoals je haar in de meeste geschiedenisboekjes tegenkomt. Ten tweede onderzoeken historici wat geschiedenis nu eigenlijk is. Hieronder valt zowel historiografie (de geschiedenis van de geschiedenis), als mede ook een meer filosofisch concept van geschiedenis. Bestaat 'het verleden' wel? Zo ja, hoe bestaat ze? Wat is historische kennis? Hoe is geschiedschrijving geconstrueerd? Et cetera ad infinitum. Dit soort vragen zijn lastig te beantwoorden, maar niet minder interessant en relevant!

III. Wat heb je aan geschiedenis?
'Geschiedenis gaat over dode mensen. Wat heb je daar nou aan?' Dit is een retorische vraag die mij meerdere malen is gesteld. Ze is retorisch omdat de vraagsteller het antwoord, de eigen mening, al in de vraag heeft besloten. Geschiedenis gaat over dode mensen (Napoleon, Hitler, Julius Caesar) en over dode 'dingen' (het Romeinse rijk, de Slag bij Nieuwpoort, de Franse Revolutie). Mis! Geschiedenis is overal en altijd aanwezig. Elk gebouw, elke wet, elke institutie die je vandaag de dag ziet is in het verleden 'gemaakt'. Taal, politieke verhoudingen, ideeën, ideologieën, alles heeft haar wortels in het verleden. Dit feit impliceert echter ook dat de problemen van morgen in het verleden zullen zijn gegrondvest. Het aloude en bekende adagium dat je het heden alleen kunt begrijpen door het verleden te kennen gaat dan ook op. Het Nederlandse politieke systeem, de symbolische betekenis van de Dam in Amsterdam, de rituelen van je (studie)vereniging, de opkomst van FC Barcelona als de dominante voetbalploeg, dit alles is niet te begrijpen als je niet weet hoe het is ontstaan. Veel van deze kennis hoef je niet volledig bewust of 'volledig' te kennen, maar de achterliggende kennis is wel degelijk van historische aard:

"FC Barcelona is de beste voetbalploeg, want ze hebben de afgelopen jaren enorm veel prijzen gewonnen. De basis van het huidige succes ligt in de jeugdopleiding van Barcelona. De jeugdopleiding werkt op basis van de ideeën van Johan Cruijff, een van de beste voetballers ooit, die zich altijd heeft sterk gemaakt voor verzorgd, dominant, technisch en aanvallend voetbal. Voetbal zoals hij datzelf ook speelde in de jaren '70 met Ajax en het Nederlands elftal, toen het zogenaamde 'Totaalvoetbal' de sport domineerde."

Dit is een verhaaltje wat niemand, behalve misschien wat zure supporters van Real Madrid, echt in twijfel zal trekken. Het maakt ook gelijk duidelijk hoe afhankelijk wij zijn van het verleden voor ons begrip van het verleden. Het verleden levert contrast en context. De claim dat FC Barcelona de beste voetbalploeg is heeft weinig waarde zonder een kwalificatie. De kwalificatie is in dit geval in het (recente) verleden te vinden. Dat de huidige basis in de jeugdopleiding ligt impliceert ook al een temporeel denken.

Niet alles is liefde, maar alles is wel geschiedenis!

Dit zijn toch wel de meest belangrijke vragen. Genoeg leesvoer voor deze prachtige zonnige dag, niet? Voor meer vragen over geschiedenis kun je mailen naar guidovanthaar [at] live [punt] nl, of voeg me toe en spreek me aan op twitter.